СВК, DTI, колатерал, амортизација — зборови што ги слушаш секаде, но никој не ти ги објаснува. Тука ги наоѓаш сите, на прост македонски.
Начинот на кој кредитот се отплатува постепено со рати. Секоја рата покрива две работи: дел од главницата и каматата. На почетокот, поголемиот дел оди за камата — на крајот, поголемиот дел оди за главницата.
Краткорочен кредит со мал износ (5.000–350.000 МКД), обично без жиранти и со минимална документација. Се одобрува за неколку минути и парите стигнуваат за 1-2 дена.
Бројот што покажува колку вистински те чини кредитот — не само каматата, туку и провизиите, таксите, сè. Кога споредуваш две понуди, гледај СВК, не номиналната камата. Понудата со понизок СВК е поевтина.
Нешто со вредност (стан, автомобил, депозит) што го оставаш кај кредиторот како обезбедување — ако не плаќаш, тој го зема. Брзите кредити обично не бараат гаранција — доволна е личната карта.
Некои кредити ти даваат 1–3 месеци на почетокот каде плаќаш само камата, не и главница. Ти дава простор да се организираш финансиски пред да почнат полните рати.
Моментот кога парите од кредитот се пренесуваат кај тебе — откако ќе го потпишеш договорот. Можеш да ги добиеш на банкарска сметка или на платежен пункт.
Колку проценти од твојата месечна плата одат за долгови. Ако заработуваш 30.000 МКД и плаќаш 10.500 МКД рати, твојот DTI е 35%. Банките обично не дозволуваат повеќе од 40%.
Добриот долг ти носи нешто назад — кредит за бизнис, образование, стан. Лошиот долг оди за трошоци што не враќаат вредност — луксузни купувања со висока камата. Разликата не е апсолутна, но ти помага да размислиш пред да земеш заем.
Некој што вели „ако овој не плаќа, плаќам јас." Алтернатива кога немаш имот да го оставиш како обезбедување. Брзите кредити обично не бараат жирант.
Финансиски друштва кои не се банки, но се лиценцирани од НБРМ. Даваат мали и средни кредити, често без колатерал. Каматата е повисока од банка, но процесот е многу побрз и со помалку документи.
Цената на позајмувањето пари. Се изразува како процент на годишно ниво. Номиналната камата е основната стапка, но вистинскиот трошок го покажува СВК (Стапка на Вкупни Трошоци).
Друг збор за „обезбедување" — нешто материјално што го оставаш за кредитот. Кога вели „кредит без колатерал", значи не бара ниту стан, ниту автомобил, ниту депозит — само лична карта.
Кога имаш повеќе кредити на различни места и ги спојуваш во еден. Наместо 3 рати на 3 датуми, плаќаш 1 рата на 1 датум — често со пониска камата.
Централна база каде НБРМ евидентира секој кредит, секоја исплата, секое задоцнување — за секое лице и бизнис. Секој кредитор ја проверува пред да ти одобри кредит.
Број што покажува колку си доверлив како должник. Се базира на твојата историја — дали си плаќал навреме, колку долгови имаш итн. Поголем score = подобри услови.
Финансирање каде автомобилот или опремата останува сопственост на компанијата додека целосно не го отплатиш. Во пракса, го користиш како да е твој — но не е на твое име до крајот.
Колку проценти од вредноста на активот позајмуваш. Пример: станот чини 5.000.000 МКД, земаш 3.000.000 МКД кредит — LTV е 60%. Банките обично не даваат повеќе од 70–80% LTV.
Мал кредит од 5.000 до 100.000 МКД, со краток рок (1–12 месеци). Обично без обезбедување, без многу документи. За кога имаш мала потреба и не сакаш да го компликуваш.
Централната банка — таа што ги регулира сите банки и финансиски институции во Македонија. Ја одредува основната каматна стапка и управува со Кредитното Биро каде се гледа твојата финансиска историја.
Каматата што ти ја кажува банката или кредиторот — но без да ги вклучи другите тарифи. Изгледа ниска, но може да не е целосна. За да го разбереш вистинскиот трошок, гледај секогаш СВК.
Кога банката ти дозволува да повлечеш повеќе отколку што имаш на сметка, до одреден лимит. Практично но скапо — каматата на овердрафт обично е висока. Спореди со брз кредит пред да го користиш.
Стапката што ја одредува НБРМ и влијае на цените на сите кредити на пазарот. Кога НБРМ ја зголемува, растат и ратите на потрошувачките кредити.
Кога земаш пари на заем од приватно лице со многу висока камата — често 10–30% месечно, што значи 120–360% годишно. Без договор, без правна заштита. Нелегално е и чини многу повеќе од секој легален кредит.
Фиксниот износ што го плаќаш секој месец додека не го отплатиш кредитот. Вклучува два дела: главницата и каматата. Ако си земал 50.000 МКД за 12 месеци, ратата ја знаеш точно од самиот почеток.
Кога го заменуваш сегашниот кредит со нов со подобри услови — пониска камата, подолг рок, помала рата. Практично, го затвораш стариот и отвораш нов.
Бројот што го покажува вистинскиот трошок на кредитот — не само каматата, туку и провизиите, таксите, сè. Кога споредуваш понуди, СВК е најважниот број. Понизок СВК = поевтин кредит.
Дополнителни трошоци покрај каматата — тарифа за апликација, за обработка, за задоцнување. Често не ги гледаш во номиналната камата, но мораат да бидат вклучени во СВК. Прашај секогаш: „има ли други тарифи?"
Кога го оставаш станот или земјиштето како обезбедување за кредитот. Се користи за големи банкарски кредити (купување стан). Брзите кредити не бараат хипотека.
Твојот финансиски досие — секој кредит што си го земал, секоја рата што си ја платил или задоцнил. Кредиторите го проверуваат пред да те одобрат. Добра историја = подобри услови. Задоцнувања = проблем.
2 минути, без обврска. Провери дали се квалификуваш и добиј одговор во текот на денот.