Пред да потпишеш како жирант за близок човек, побарај ги документите и провери што ќе се бара од тебе ако тој не плаќа. Усно кажаната рата не е доволна за да ја разбереш целата обврска.
Овој водич е за лицето што треба да гарантира за туѓ кредит. Ако ти си кредитобарателот, условите се објаснети во водичот за кредит без жирант.
Што преземаш со потписот?
Доверител е оној кому му се должат парите, на пример банката. Главен должник е лицето чија кредитна обврска ја гарантираш. Во документите провери дали ти си наведен како гарант, гарант-платец или кокредитобарател. Доспеана обврска е долг за кој веќе настапил рокот за плаќање.
Повлечи ја табелата настрана за да ги видиш сите колони.
| Улога | Што значи за тебе | Што да провериш |
|---|---|---|
| Гарант со супсидијарна гаранција | По правило, од тебе се бара плаќање откако должникот не платил во рокот од писмениот повик. | Условите за повик и исклучоците објаснети подолу. |
| Гарант-платец | Доверителот може да ја бара доспеаната гарантирана обврска од должникот, од тебе или од двајцата. | Дали пишува „гарант-платец“ или „солидарна гаранција“ и што опфаќа обврската. |
| Кокредитобарател | Учествуваш во кредитниот договор. Обврските се читаат од неговите одредби. | Дали преземаш солидарна одговорност за целиот долг, а не само одреден дел. |
Според член 1043 од Законот за облигационите односи, кај супсидијарната гаранција има и исклучоци од претходниот повик до должникот: кога е очигледно дека обврската не може да се наплати од неговите средства или кога тој е во стечај. Не претпоставувај дека кредиторот мора прво да заврши цела извршна постапка против должникот.
„Солидарно“ значи одговорност за целата обврска, а не автоматска поделба на еднакви делови. За солидарните должници ова е уредено во член 402, а за гарантот-платец во член 1043 став 3. Побарај да ти ја покажат точната одредба во твојот договор.
Изјавата за гаранција треба да биде писмена, според член 1037. Писмено побарај и разјаснување на нејасните услови, наместо да се потпреш на објаснување што го нема во документите.
Кои документи да ги побараш?
Побарај нацрт од кредитниот договор, изјавата или договорот за гаранција, применливите општи услови и анекси, како и планот со износите и датумите на уплатите. По потпишувањето зачувај ги своите примероци. Ако кредитот веќе се отплаќа, побарај и состојба на преостанатиот долг.
- 1. Твојата улога
- Како си наведен покрај потписот и во договорните одредби?Побарај објаснување за „гарант“, „гарант-платец“ или „кокредитобарател“.
- 2. Износот и рокот
- За кој долг одговараш, до кога и дали има изречно ограничување?Оддели ги главницата, каматата и трошоците. Месечната рата не е вкупниот долг.
- 3. Условите за наплата
- Кога може да ти побараат плаќање и како ќе те известат?Провери и што се менува при анекс, доцнење или барање за ослободување.
Ова е насока за читање, не образец на договор. Ако не можеш да најдеш одговор, побарај писмено појаснување пред потпис.
Главница е основниот позајмен износ, без камата и други трошоци. Провери ја и валутата, можната промена на каматата и условите под кои се бара целиот преостанат долг. Во планот за отплата можеш да видиш како се менуваат главницата и каматата низ ратите.
Обврската на гарантот може да опфати повеќе од главницата, вклучувајќи камата и одредени трошоци, според договорот и член 1041 од законот. Затоа прашај дали постои изречно ограничување на износот и што точно влегува во него.
Ако ти дадат и меница, заложна изјава или административна забрана за задржување од плата, прочитај го секој документ одделно. Не потпишувај празни полиња или изјава чија намена не ти е објаснета.
Што ако треба да плаќаш уште 6.000 денари месечно?
Направи проверка со својот буџет, дури и ако должникот досега плаќал редовно. Во овој измислен пример месечниот нето-приход е 35.000 денари. За живот се трошат 22.000, а за сопствени рати 5.000 денари.
Претпоставуваме дополнителна уплата од 6.000 денари месечно како жирант. Тоа не е максималната обврска според гаранцијата. Во конкретен случај може да се бара поголем доспеан долг и трошоци. Примерот не вклучува вонредни животни трошоци, камата за доцнење или трошоци за постапка и не е банкарски услов за одобрување.
Повлечи ја табелата настрана за да ги видиш сите колони.
| Месечна ставка | Без дополнителна уплата | Со уплата од 6.000 ден. |
|---|---|---|
| Нето-приход | 35.000 ден. | 35.000 ден. |
| Основни трошоци за живот | 22.000 ден. | 22.000 ден. |
| Твои постојни рати | 5.000 ден. | 5.000 ден. |
| Дополнителна уплата како жирант | 0 ден. | 6.000 ден. |
| Остануваат | 8.000 ден. | 2.000 ден. |
Пред дополнителната уплата8.000 ден.
По уплата од 6.000 денари2.000 ден. остануваат
Преостанати париДополнителна уплата: 6.000 ден.
Двете ленти ги претставуваат истите 8.000 денари по основните трошоци и твоите постојни рати. Втората покажува како би се распределиле ако платиш уште 6.000 денари.
Ако приходот падне на 30.000 денари: со истите трошоци и дополнителната уплата, недостигаат 3.000 денари месечно.
Тие 2.000 денари треба да остават простор и за трошоци што не се вклучени во табелата. Ако треба да платиш шест последователни уплати по 6.000 денари, тоа се 36.000 денари од твојот буџет. Ова не е пресметка на целиот туѓ долг или предвидување колку долго ќе плаќаш.
За планирање на сопствен кредит можеш да го користиш калкулаторот според примања. Тој не ги одзема трошоците за живот и не ја пресметува твојата правна обврска како жирант. Тие ставки провери ги одделно, како во примерот.
Дали жирантството влијае на твој кредит?
Може да биде дел од проценката на твоите обврски. МКБ објаснува дека Сопствениот извештај за физички лица содржи и жирантства, врз основа на податоците што ги доставуваат давателите на податоци.
Во примерокот за физички лица што МКБ го поврзува од таа страница има поле „Потенцијална месечна изложеност како жирант/кокредитобарател“. Тоа ги собира ратите на кредитите во кои имаш таква улога. Зборот „потенцијална“ не значи дека сите тие рати веќе ти се побарани за плаќање. Полето не го покажува ниту максималниот износ на твојата договорна одговорност.
Примерокот е постар документ, достапен преку тековната страница на МКБ, а форматот и називите на полињата може да се менуваат. За својата состојба побарај свеж извештај и провери ги улогата, кредиторот и податоците за обврската. Практичните чекори се во водичот за проверка во кредитно биро.
Записот сам по себе не е одлука за нов кредит. Прашај го кредиторот како ја зема гаранцијата предвид при твоето барање. Не одземај произволен процент од платата и не претпоставувај автоматско одбивање. Ако веќе имаш повеќе кредитни обврски, разгледај ги заедно со можната нова уплата.
Можеш ли подоцна да се повлечеш?
Не сметај дека промена на работа, банка или односите со должникот сама по себе те ослободува. Побарај писмен одговор од доверителот дали е можна замена на жирантот или ослободување и кои услови треба да се исполнат.
Ако се договара промена, побарај документ што јасно го утврдува престанокот или новиот обем на твојата обврска. Потврди од кој датум важи и дали останува нешто за плаќање. Потоа провери дали податоците во твојот кредитен извештај ја одразуваат промената.
Постојат и посебни законски основи за отповикување или ослободување, на пример во членовите 1040 став 3, 1050 и 1051. Нивната примена зависи од точните околности. За веќе потпишана гаранција, побарај правна проверка на документите пред да заклучиш дека обврската престанала.
Што да направиш ако добиеш барање за плаќање?
Зачувај го известувањето и датумот кога си го добил. Побарај од кредиторот преглед на побараниот износ: главница, камата, трошоци, датуми и основот по кој бара плаќање од тебе. Побарај ги и документите на кои се повикува.
Не претпоставувај дека должникот веќе го решил проблемот. Ако добиеш документ од суд, нотар или извршител, побарај адвокат навреме да ги провери основот и роковите за постапување. Барање за појаснување до кредиторот не ги запира само по себе тие рокови.
Законот го обврзува доверителот да го извести гарантот кога должникот не платил на време (член 1049). Пропуст во известувањето не те ослободува автоматски. Ако поради тој пропуст претрпиш штета, законот предвидува одговорност на доверителот.
Ако треба да платиш, извести го должникот и зачувај доказ за секоја уплата по конкретниот договор. Гарантот што платил има право да бара надомест од должникот, со условите од членовите 1052 и 1055. Тоа право не гарантира дека навистина ќе ги наплатиш парите назад.
Прашања што можеш да ги испратиш пред потпис
Приспособи ја пораката на документите што ги имаш. Копчето само го копира текстот на твојот уред, без да испраќа барање.
Почитувани,
За кредитот [број на договор] во износ од [износ] денари, предложен(а) сум како дополнителен потписник. Пред да одлучам, ве молам за нацрт од документите и писмен одговор на следниве прашања:
1. Во која улога потпишувам: гарант, гарант-платец или кокредитобарател? Во која одредба е наведено тоа?
2. За кој износ, валута и рок одговарам? Дали има ограничување на мојата обврска и дали тоа ги вклучува каматата и трошоците?
3. Кога може да побарате плаќање од мене, како ме известувате за доцнење и под кои услови се бара целиот преостанат долг?
4. Дали потпишувам и меница, административна забрана или друго обезбедување? Какво влијание би имале подоцнежните анекси врз мојата обврска?
5. Кои се условите за замена или ослободување од гаранцијата и каква писмена потврда се издава?
Ве молам да ги добијам кредитниот договор, документот за гаранција, применливите услови и планот за отплата за да ги разгледам пред потпис.
Ви благодарам.
Прашања за жирантството
Дали жирант и кокредитобарател е исто?
Тоа се различни договорни улоги. Гарантот презема гаранција за туѓа обврска, а кокредитобарателот учествува во кредитниот договор. Провери ја точната одредба за одговорност, особено дали е солидарна.
Ако сме двајца жиранти, дали секој плаќа половина?
Не автоматски. Член 1044 предвидува солидарна одговорност на повеќе гаранти, освен ако договорот уредува поинаку. Затоа не пресметувај половина обврска само според бројот на потписници.
Дали обврската ми е ограничена на една месечна рата?
Износот на ратата не е доказ за такво ограничување. Провери го обемот на гаранцијата, веќе доспеаниот долг и условите за доспевање на преостанатиот износ. Барај писмена пресметка.
Можам ли да барам свој кредит додека сум жирант?
Можеш да поднесеш барање. Гаранцијата може да се земе предвид со приходите и другите обврски. Кредитниот извештај и овој буџетски пример не се одлука за одобрување.
Дали ветувањето од должникот дека ќе ме ослободи е доволно?
Не се потпирај само на негово ветување. Побарај потврда од доверителот и документ што го утврдува ослободувањето или промената на твојата обврска.
Извори и проверка
Изворите се прегледани на 11 ноември 2026 година:
- Закон за облигационите односи, консолидиран текст објавен мај 2025, член 402 и одредбите за гаранција од член 1036 до член 1055. Објавениот документ ги наведува измените до 209/2024.
- МКБ: Сопствен извештај за физички лица, тековна страница за опфатот на податоците и пристап до примерокот.
- МКБ: примерок за физички лица, со објаснување за потенцијалната месечна обврска како жирант или кокредитобарател.
Бројките во буџетот се измислени за објаснување. За конкретна гаранција се проверуваат потпишаните документи, применливите законски одредби и околностите на случајот.